“Апаатка такаат” долбоору муктаж үйбүлөлөргө жардам берди

JIA ишкерлер ассоциациясы Кыргызстан боюнча “Апаатка такаат” долбоорун ишке ашырып, коронавирус илдети таралуу коркунучу жаралып жаткан учурда карантинде жаткан элдин аялуу катмарына колдоо көрсөтүп жаткан учуру.
Таластагы JIA ишкерлер ассоциациясы менен “Элим барсыңбы” фондусу биргеликте, жана жергиликтүү ишкерлер жалгыз бой карыяларга, аз камсыз үй бүлөлөргө керектүү азык түлүктөрдү таратып жатышат.
Ошондой эле карантиндик күзөттүк чекте турган 90 кызматкерге 3 күн ысык тамак беришти. Талас облусу боюнча 7000 бет каптарды таратып беришти, 40 даана атайын медициналык формаларды ооруканаларга тапшырып, санитардык-эпидемиологиялык көзөмөлдөө борборуна 5 даана, облустук Жаштар кеңешинин жаш ыктыярчылар тобуна 15 даана дары чачуучу жабдыктар менен камсыздашты.
“Апаатка такаат” социалдык долбоорун ишке ашырып жаткан JIA ишкерлер ассоциациясынын Талас облусу боюнча 45тен ашуун мүчөлөрү бар.

 

Дярдаган: Кундуз Мырзалиева

Жаңы мүмкүнчүлүктөр — skypestudy.org

Коронавирус пандемиясы, карантин, өзгөчө кырдаалдагы курч абал биздин тынч жашообузга 2020-жылдын жаз айында кирип келди. Жашообузду татаалданткан кырдаалга баш ийүү менен гана биз өзүбүздүн жана жакындарыбыздын тынч жашоосуна өбөлгө түзө алабыз. Учурдун талабы ушундай.
Бул кырдаал медалдын эки бети сыяктуу бизге жаңы көйгөйлөрдү гана эмес, жаңы мүмкүнчүлүктөрдү дагы берүүдө. Эгер сиз көптөн бери чет тилдерди үйрөнөйүн деп бирок, ылайыктуу убакыт жоктугунан бул тилегиңизди ишке ашыра албай келсеңиз, анда бул маалымат сиз үчүн.
Skypestudy.org эл аралык англис тили мектеби бош учуруңузду пайдалуу өткөрүүгө мүмкүнчүлүк берет.
Атайын түзүлгөн окутуу платформасы менен окуу сизге кыйла жеңил жана жемиштүү болот.
—  Башкы пайдасы – ишенимдүү конферернцбайланыш каерге болбосун, ал тургай Кыргызстандын эң алыскы аймактарына чейин жетет.
—  Окутуучу менен пикир алмашуу кадимки сабак учурундагыдай эле максималдуу жакындыкта болот.
—  Он-лайн аркылуу сабак өтүү тажрыйбасына ээ компетенттүү окутуучу менен машыга баштайсыз.
—  Тестирлөөдөн өтүү менен сиз билимиңиз кайсыл деңгээлде экенин билесиз жана жекече окутуу программасы сунушталат.
—  Окутуунун ар бир этабында атайын иштелип чыккан тестирлөөдөн өтүү менен билимиңиз канчалык деңгээлге көтөрүлгөнүн билип турсаңыз болот.
—  Кыйын жана татаал темаларда окутуучу кеп-кеңешин берет.
—  Карантин эрежелерин сактап, үйүңүздө олтуруп, өзүңүзгө ыңгайлуу убакта окуганды уланта бересиз.
—  Окутуу жекече дагы, топ менен дагы жүргүзүлөт.
—  Дистанциондук билим алууну реалдуу түрдө таасирдүү колдоно аласыз.
—  Ар бир студенттин жеке кабинети болот, андан каалаган учурунда өзүнө керектүү маалыматтарды жана билим алуусуна канча каражат коротконун биле алат. Төлөмдү дагы үйдөн чыкпай Эльсом жана банктык карталар аркылуу төлөгөнгө мүмкүнчүлүк бар.
—  Сиз эрежелерди үйрөнбөйсүз, сизге сүйлөөнү үйрөтүшөт, натыйжада кыялыңыздагыдай англисче сүйлөйсүз.
Бүгүнкү күндөгү он-лайн платформасы – актуалдуу, заманбап, келечектүү, эң негизгиси оңой. https.//www.skypestudy.org/

Даярдаган: Кундуз Мырзалиева, Мира Сейдикеримова

Ваш шанс — skypestudy.org

Коронавирус, пандемия, карантин, ЧП (чрезвычайное положение) – эти слова вошли в нашу жизнь с началом весны 2020-го високосного года. Они диктуют нам все более строгие правила и нормы жизнедеятельности. Мы обязаны им подчиниться, если хотим защитить себя, своих близких и обеспечить себе спокойную жизнь. Таково первейшее требование времени.
Сложившаяся ситуация – это не только новые проблемы, но, как часто бывает в жизни, и новые возможности. Если Вы давно хотите, но не находили свободного времени для изучения языков, то эта информация для Вас.
Международная онлайн школа английского языка Skypestudy.org дает всем шанс с пользой провести время вынужденного безделья.
Вот какую Вы получаете выгоду, занимаясь на специально созданной обучающей платформе:
— первая и главная выгода – надёжная конференцсвязь с любой, даже самой удаленной точкой Кыргызстана;
— общение с преподавателем проходит в режиме, максимально близком к привычному уроку;
— вы получаете доступ к занятиям с компетентными преподавателями, имеющими опыт обучения онлайн.
— по результатам тестирования Вам определят Ваш уровень и предложат индивидуальную программу;
— свои успехи на каждом этапе обучения можете проверить по разработанным тестам;
— преподаватель проконсультирует Вас по трудным темам;
— Вы занимаетесь, оставаясь дома в удобных для себя условиях и не рискуя нарушить требования карантина;
— занятия можно проводить как индивидуально, так и в группе;
— Вы реально и эффективно приобщаетесь к дистанционному обучению;
— у каждого студента есть личный кабинет, в котором можно в любое время найти информацию о своих занятиях и о своих расходах. Оплату же можно произвести тоже не выходя из дома, через Эльсом или банковскую карту.
— Вы не учите правила, Вам помогают заговорить, и Вы говорите на английском.
Согласитесь, сегодня такая онлайн платформа — это актуально, это современно, это перспективно, и главное, это доступно. Зайдите по этой ссылке и убедитесь сами: https://www.skypestudy.org/

Подготовила: Кундуз Мырзалиева

В городе Талас объявлен карантин

Телефон горячей линии в городе Талас по Коронавирусу:  0 (3422) 6-90-20

Подготовила: Копенко Валерия

Балдарды зордук-зомбулуктан коргоого коомчулук көңүл буруусу керек

Кыргызстанда зордук зомбулуктан улам балдардын өлүмгө дуушар болуп жатканы учурдагы курч көйгөйлөрдүн бири. Балдарга карата зордук зомбулуктун, ырайымсыз мамиле жасоонун алдын алуу боюнча түзүлгөн Талас райондук штабдын курамы жаңыланып, иш-чаралар планы кайра иштелип чыкты.


Cүрөт Интернет булагындан алынган

Айыл өкмөт башчылары ар бир айыл аймагында түзүлгөн штабдардын ишин жандандырып, натыйжада, ата-энеси жок жана эмгек мигранттарынын балдары жөнүндө бирдиктүү маалымат базасы такталууда. Балдардын укуктарын жана кызыкчылыктарын коргоону камсыз кылып, зордук-зомбулуктун белгилери байкалган учурларда алдын алуу иш-чараларды күчөтүү ишин ички иштер бөлүмүнүн кызматкерлери тарабынан катуу көзөмөлгө алынат.


Cүрөт Интернет булагындан алынган

Учурда коргоого муктаж болгон бардык балдардын тизмелери такталып, үймө үй кыдырган адистер атайын бекитилген формада бирдиктүү электрондук маалымат базасын түзүп, улам жаңыртып жатышат. Анда томолой жетимдер, жарым жетимдер, асырап алынган балдар, аз камсыз көп балалуу үй-бүлөнүн балдары, эмгек мигранттарынын балдары катталган. Маалымат базасына кирген балдардын ден-соолугуна, жашоо шартына көзөмөл жүргүзүлүп, мекемелерге, коомдук жайларга, балдар укуктарын коргоо боюнча ишеним телефондору уюштурулгандыгы тууралуу билдирүүлөр илинди.
Үстүбүздөгү жыл ичинде балдардын коопсуздугу тууралуу жана аларга карата ырайымсыз мамилелердин алдын алуу боюнча ата-энелер арасында кеңеш берүү, аңгемелешүүлөрдү өткөрүү иштери күчөтүлөт. Бул ишке бейөкмөт жана коомдук уюмдар дагы тартылат, ошондой эле зордук зомбулукка кабылган балдарды реабилитациялоо жана балдардын абалы турукташтырылганга чейин убактылуу жайгаштыруу, социалдык коштоону уюштуруу иштерине айрыкча көңүл бурулмакчы.

Даярдаган: Мира Сейдикеримова

Биз – теңчилик муундун өкүлүбүз

Талас шаарындагы Кызыл Ай коомунун жыйындар залында Кыргызстанда муундар аралык жана гендердик чектер алкагында коомчулуктардын гендердик зомбулукка каршы күрөшү долбоорунун «Биз- теңчилик муундун өкүлүбүз» аттуу пресс-кафеси өткөрүлдү.
Пресс-кафеде Бакай-Ата районунун Өзгөрүш, Ак-Дөбө, Талас районунун Көк-Кашат айылдарынан жана Талас шаарынан долбоорго катышкан муундар аралык топтордун өкүлдөрү жеке жашоосунда, үй бүлөсүндө өзгөрүүлөргө жетишкендиктерин ортого салышты. Карапайым эл арасынан чыккан айыл тургундары жана айылдык активисттер никеге мажбурлоо, кыздардын эрте никеге туруу көйгөйлөрүн алдын алуу үчүн эмне кылуу керектигин айтып беришти.


— Гендердик теңсиздик десе эле биз аялдардын зордук зомбулукка кабылганын элестетебиз. Гендердик теңсиздиктин көп түрү бар, айрым үй бүлөлөрдө эркектер дагы психологиялык зомбулукка дуушар болушат. Өзүмө кайрылсам ушул долбоордун жардамы менен биз бактылуу үй бүлөгө айландык. Биздин үйдө алты эркек, эки аял бар. Анын бири карыган апам. Үй тиричилиги бүтүндөй келинчегимдин мойнуна жүктөлүп калганын долбоорго катышкандан кийин билдим. Азыр үй тиричилигине уулдарым, өзүм дагы кол кабыш кылып, жубайымдын түйшүгү кадыресе жеңилдеди, деди GALS долбоорунун чемпиону, Озгоруш айылдык кеңешинин депутаты Алтынбек Ниязалиев.
Ал эми Талас шаары боюнча муундар аралык топтун лидери Алмамбет кызы Айгерим семинарларга катышып, гендер маселеси боюнча дүйнө таанымы кеңейип, аялдар дагы, эркектер дагы жашоонун ар кандай кырдаалдарында гендердик теңсиздикке кабылаарын, бул көйгөйдөн кутулуунун жолу билим жана эркин тандоо экенин айтты.


Ак-Дөбө айылынан келген Сыргажан апа долбоордун жардамы менен небереси Кайыргүл экөөнүн мамилеси жакшырып, бири бирине ишенип, сыр бөлүшүп, ынак курбуларга айланып калышканын айтып берди.
— Эки жылдан бери долбоордун алкагында көп иштерди жасоого жетиштик. Айылдарда “Супер кайната”, “Атасы менен баласы”, “Кыздар жана апалар” атуу кароо сынактар уюштурулду. GALS ыкмасын пайдалануу менен Өзгөрүш айлындагы эки мектепте кыз ала качуу боюнча түшүндүрүү иштери жүргүзүлдү. Мындан тышкары Көк-Кашат айлындагы муундар аралык топтун лидери Раиса Шоорукова айылда жаштарга чебер класстарды уюштуруп, гүл өстүрүү боюнча окуу откоруп, ал эми жаштар улууларга техника, телефон колдонуу ыкмаларына уйротушкон.

Өзгөрүш айлындагы муундар аралык топтун мучосу эжекебиз Майрам Бакеева унутулуп бараткан улуттук тамак “Ысык курутту” жасап чебер класстарды өтүштү. Ак-Дөбөдөгү топ кой союп, аталар окуучу балдарга кой союу, жиликтөө, ар бир жиликтин мааниси, кандай табакка тартылаары тууралуу түшүндүрүп, ичеги аарчып, жөргөм өргөндү үйрөтүштү. Долбоордун максаты 55 жаштан жогору улуу муундун адамдары менен 18 жашка чыга элек өспүрүмдөр ортосундагы алаканы чыңдоо, үй бүлөдөгү гендердик теңсиздикти жоюу менен коомубузда бактылуу үй бүлөлөрдү көбөйтүү.

Бүгүнкү пресс-кафе “Кыргызстанда муундар аралык жана гендердик чектер алкагында коомчулуктардын гендердик зомбулукка каршы күрөшү” долбоорунун алкагында Бириккен Улуттар уюмунун гендердик теңчилик жана аялдардын укуктары менен мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү түзүмү (“БУУнун Аялдар” түзүмү), “ХелпЭйдж Интернэшнл”, “Агенты перемен” уюмдары тарабынан жана Европа биримдигинин каржылоосу менен өткөрүлүүдө, деп билдирди долбоордун Талас облусу боюнча координатору Марина Эдигеева.

Пресс-кафеге чакырылган коноктордун бири гендер маселеси боюнча серепчи Зарина Туркманова Линда Мэйо жайылткан GALS ыкмасы башка мамлекеттерде айыл чарба багытында көп колдонулгандыгын айтып, GALS ыкмасы менен жубайлар бири биринин кыялын, алдыга максат коюу менен тоскоолдуктарды жана мүмкүнчүлүктөрдү аныктап, турмуш тиричиликке байланышкан милдеттерди тең бөлүштүрүп, киреше көбөйтүү жолдорун ортого салып кеңешсе ынтымактуу, бактылуу үй бүлөлөр көбөйөөрүн айтып өттү.

 

 

Даярдаган: Мира Сейдикеримова

В школах города Талас организовываются мероприятия ко дню Международного родного языка

Языки играют важнейшую роль для обеспечения самобытности человека и групп людей и их мирного сосуществования. Они служат одним из стратегических факторов прогресса в достижении устойчивого развития и гармонических взаимоотношений между глобальными и местными условиями. Лишь всестороннее принятие многоязычия даст всем языкам возможность обрести свое место в мире, охваченном процессами глобализации.

Международный день родного языка был провозглашен Генеральной конференцией ЮНЕСКО в ноябре 1999 года и отмечается каждый год с февраля 2000 года для содействия языковому и культурному разнообразию и многоязычию.

Сегодня в мире существует около 6000 языков и 44 процента из них находятся под угрозой исчезновения. Только несколько сотен языков, в том числе и Кыргызский язык, играют видную роль в системах образования и в государственной сфере, и менее ста языков используются в мире цифровых технологий.

В 2020 году международному дню родного языка исполняется 20 лет. В честь этого в этом году по всему миру, как и в Кыргызстане, устраиваются разные торжества и мероприятия.


Во многих образовательных центрах, в частности в школах, ученики организовывают и проводят подобные мероприятия . В некоторых школах города Талас уже провели это торжество, а остальные только начали подготовку. Возьмем к примеру СШ №7.

Как же прошло это мероприятие?

Ученики 9 класса показали на примере игру, путем сплетение ленточки «Мы все едины», где они приготовили приветствие, песни, стихотворения на 15 языках: на кыргызском, казахском, русском, украинском, английском, чеченском, корейском, японском, узбекском, таджикском, арабском, хинди, испанском, французском и немецком.


Ученицы станцевали национальный танец, некоторых народов.
Все ознакомились с традициями и обычаями народов, получили информации о других государствах и смотрели видеоролики, которые подготовили ученики из других классов. Вечер прошел красочно и увлекательно.

Подготовила: Копенко Валерия

Жаш өспүрүмдөрдүн эмансипациясы


Сүрөт Интернет булагынан алынган

Өмүр бою адамдын жана мыйзамдын өз ара мамилелешүүсү өзүнүн жашаган мамлекетинин Конституциясы жана мыйзам актылары менен белгиленет. Жарандын укуктук өз алдынчалыгы бойго жеткен учурда пайда болот. Бойго жеткендик — бул жарандын курагы, башкача айтканда он сегиз жашка толгондо мыйзамга ылайык адамдын өз аракеттери менен граждандык укукка ээ болуу жана аны жүзөгө ашыруу, өзүнө граждандык милдеттерди алуу жана аларды аткаруу жөндөмдүүлүгү (граждандык аракетке жөндөмдүүлүк) аракетке жөндөмдүүлүгү пайда болот. Адамдын бойго жеткен курагы замандан заманга өзгөрүлүп келип, жана ар убакытта эркектерге жана аялдарга бирдей болгон эмес. Мисалы, орто кылымдык Европада нике курагы эркектер үчүн 14 жашында, аялдар үчүн 12 жашка толгондо пайда болчу. Бүгүнкү күндө жашка жеткендик курагы кайсы бир мамлекетке жараша айырмаланат.
Балдар жөнүндө Конвенцияга ылайык, 18-жашка толгон адам,жашы жеткен деп эсептелинип, бала катары эсептелинбей калат. Постсоветтик өлкөлөрдө жалпы эрежелерге ылайыкграждандын аракетке жөндөмдүүлүгү 18-жашка толгондо пайда болот. Ошондой эле, Австралия, Жаңы Зеландия, Европанын көбүнчө өлкөлөрүндө, Туркия, Израиль, Венесуэла, Перу, Чили, Канаданын үч провинциясында (Калгандарында 19-жашка толгондо), Мексика, Түштүк Африка жана АКШнын көбүнчө штаттарында жаран 18-жашка толгондо жашы жеткен болуп эсептелинет.
Бирок, кээ бир өлкөлөрдө жашы жеткендик 18-жашка чейин пайда болот: Гренландия – 12-жаш, Фарер аралдары – 14, Куба – 16, КЭДР – 17, же 18-жаштан кийин, мисалы, 19,20 же 21-жашта. Ошондой эле, Түштүк Кореяда – 19 жаш, а Тунис жана Жапонияда жарандарды 20-жашынан кийин жашка жеткен деп эсептелине баштайт. АКШда 21-жаш курагына толгондо Америкалыктар коомдун толук мүчөсү болуп саналат. Ошол учурдан баштап, полицияда кызмат кылып, шайлоодо шайлоо укугу пайда болот. Бирок, 25-жаш куракка толгондо гана Конгресске шайланганга укуктуу боло алышат, жана 35-жаш курагынан баштап Президентке шайлануу укугу пайда болот.
21-жаштан баштап Бахрейн, Гвинея, Египет, Мадагаскар, Монако, Сингапур мамлекеттердин жарандары аракетке жөндөмдүү деп тааныла баштайт.
Эл аралык укуктарга ылайык адамдын аракетке жөндөмдүүлүгү, гражданы болуп эсептелген өлкөнүн укугу жеке мыйзамы болуп саналат, ошондуктан 16-жаш курагындагы Кубанын жараны кайсы болбосун дүйнөнүн өлкөсүндө жашы жеткен деп эсептелиниш керек, ал адам жүргөн өлкөнүн мыйзамдарына ылайык аракетке жөндөмдүүлүк 18-21 жашка толгондо пайда болот деп көрсөтүлгөнүнө карабастан.
Кыргыз Реcпубликасынын Граждандык кодексинин 56-беренесине ылайык “граждандын өз аракеттери менен граждандык укукка ээ болуу жана аны жүзөгө ашыруу, өзүнө граждандык милдеттерди алуу жана аларды аткаруу жөндөмдүүлүгү (граждандык аракетке жөндөмдүүлүк) жашы жеткенде, башкача айтканда он сегиз жашка толгондо пайда болот” – деп көрсөтүлгөн. Жашка толгондук жана аракетке жөндөмдүүлүк, адам өз өлкөсүнүн жарандыгынан чыккан укугун жана милдеттерин алгандыгын билдирет.
Ушул эле учурда, Граждандык Кодекстин 61-беренесинде он төрт жаштан он сегиз жашка чейинки жашы жете электердин аракетке жөндөмдүүлүгү жөнүндө жалпы жоболор формулировкаланган, аларга тиешелүү:
“ 1. Он төрт жаштан он сегиз жашка чейинки жашы жете электер ушул статьянын 2-пунктунда көрсөтүлгөндөн башка бүтүмдөрдө өздөрүнүн мыйзамдуу өкүлдөрүнүн — ата-энелеринин, асырап алгандардын же камкордукка алган адамдардын кат жүзүндөгү макулдугу менен жүргүзөт.
Жашы жете элек мындай балдар тарабынан түзүлгөн бүтүмдөр кийин анын ата-энелери, асырап алган же камкордукка адамдар кат жүзүндө жактырганда да жарактуу болуп саналат.
2. Он төрт жаштан он сегиз жашка чейинки жашы жете элек балдар ата-энелеринин, асырап алган же камкордукка алган адамдардын макулдугусуз өз алдынча: 1) өзүнүн тапкан акысын, стипендиясын жана башка кирешелерин тескөөгө; 2) илимий, адабий же көркөм өнөр, көркөм сүрөт же өзүнүн интеллектуалдык ишмердигинин мыйзам менен корголуучу натыйжаларына автордук укугун жүзөгө ашырууга; 3) мыйзамга ылайык кредиттик мекемелерге салым салып жана аны тескөөгө; 4) ушул Кодекстин 63-статьясынын 2-пунктунда каралган майда турмуш-тиричилик келишимдерин жана башка бүтүмдөрдү түзүүгө укуктуу.
3. Он төрт жаштан он сегиз жашка чейинки жашы жете элек балдар ушул статьянын 1- жана 2-пункттарына ылайык өздөрү түзгөн бүтүмдөр боюнча өз алдынча мүлктүк жоопкерчилик тартат. Өз аракеттери менен зыян келтиргендиги үчүн мындай жашы жете элек балдар ушул Кодекске ылайык жоопкерчилик тартат.
4. Мындай жашы жете элек бала (ушул Кодекстин 56-статьясынын 2-пунктуна жана 62-статьясына ылайык) толугу менен аракетке жөндөмдүү болгондон башка учурларда, жетиштүү негиз болсо сот ата-энесинин, асырап алган же камкордукка алган адамдардын же Үй-бүлөнү жана балдарды колдоо боюнча бөлүмдүн өтүнүчү менен он төрт жаштан он сегиз жашка чейинки жашы жете элек балдардын өз эмгек акысын, стипендиясын же башка кирешелерин өз алдынча тескөө укугун чектеп же аны мындай укугунан ажыратышы мүмкүн.”
Ошентип, адам 14-жаштан 18-жашка чейин жашы жете элек статусунда турат, паспорту бар болот жана жарым-жартылай жазык жоопкерчиликке тартылууга жатат. Жашы жете элек кыз кош бойлуулукка байланыштуу жашаган жери боюнча жергиликтүү өз алдынча башкаруунун аткаруучу-тескөөчү органдары жашы жете элек кыздын өтүнүчү боюнча балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмдөрдүн комиссиялык корутундусунун негизинде нике курагын бир жылдан ашырбастан төмөндөтүп никеге турууга мүмкүн.
Кыргыз Республикасынын Граждандык Кодексинин 62-беренесине ылайык “Эгерде он алты жашка толгон жашы жете элек бала эмгек келишими, анын ичинде контракт боюнча иштесе, же ата-энесинин, асырап алуучулардын же камкордукка алуучунун макулдугу менен ээлик кылуу ишин жүргүзсө, ал аракетке толук жөндөмдүү деп жарыяланышы мүмкүн. Жашы жете элек баланы аракетке толук жөндөмдүү (эмансипация) деп жарыялоо ата-энесинин экөөнүн тең, асырап алуучулардын же камкордукка алуучунун макулдугу менен же мындай макулдук болбогон учурда соттун чечими менен балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмүнүн чечими боюнча жүргүзүлөт. Эмансипацияланган жашы жете элек баланын милдеттенмелери, атап айтканда ага зыян келтирүүнүн кесепетинен келип чыккан милдеттенмелери боюнча анын ата-энеси, асырап алуучулар жана камкордукка алуучу жоопкерчиликте болбойт”.
Эмансипацияны алыш үчүн жашы жете элек бала өзү же адвокат аркылуу арыз менен кайрылып, эмансипацияга негиз болгон документтерди көрсөтүшү керек. Мамлекеттик кызматкер, көрсөтүлгөн документтерди текшерип чыгып, эмансипация үчүн документтерди даярдайт же жүйөөлүү баш тартуу жөнүндө чечим кабыл алат.
Жашы жете элек жаран, анын жетишүү деңгээлине жооп берген жана анын кызыкчылыктарына каршы болбогон учурда гана эмансипацияланган болуп жарыяланат. Эреже катары, эмансипацияланганга тарбиялоочу мекемеде, балдар үйүндө, интернаттарда жашаган жашы жете элек балдар тийиш. Бирок бүгүнкү күндө жаштар өзгөрүүнүн булагы, консервативдик баалулуктарга каршы талкалоо аспабы.
Жашы жете элек жеке менчик ээсине толук аракетке жөндөмдүүлүккө эмансипация тартибинде уруксат берүү бул жалгыз гана “башкалардан айырмалуу ылдам өнүгүп жаткан ишкердикке сый көрсөтүү” эмес, ошончолук да биздин өлкөнүн жаңы экономикалык тартиптен жана адамдын биосоциалдык жаратылышынан келип чыккан уюштуруу-укуктук жөндөгүч.
Эмансипациянын маңызы он алты жашка толгон жашы жете элек бала эмгек келишими, анын ичинде контракт боюнча иштесе, же ата-энесинин, асырап алуучулардын же камкордукка алуучунун макулдугу менен ээлик кылуу ишин жүргүзүүсүнөн, ал аракетке толук жөндөмдүү деп жарыяланышынан түзүлөт. Жашы жете электин толук аракетке жөндөмдүү деп жарыялоо, анын соода жүгүртүү ишинде олуттуу түрдө граждандык-укуктук режимин өзгөртөт. Мындан ары ал өз алдынча каалаган бүтүмдөрдү жүргүзүүгө мүмкүн, анын ата-энесинин макулдугу кандайдыр бир укуктук мааниси жок болот. Эмансипацияланган жашы жете элек баланын зыян келтирүүнүн кесепетинен келип чыккан милдеттенмелери боюнча анын мыйзамдуу өкүлдөрү жоопкерчиликте болбойт. Ал бир гана мыйзамда коюлган курак чек шарттарына ылайык субъективдик укуктарга жана милдеттерге ээ боло албайт.
Бүгүнкү күндө жашы жете электердин эмансипациясы массалык көрүнүш болуп саналбайт. Жашы жете электердин эмгек ишмердиги расмий чындыгында көрсөтүлбөйт. Ушул эле учурда, эмансипация институту, мисалы ээсинин өлүмүнө байланыштуу коркунучтун астында болуп калган чакан ишканаларга, майда бизнестин иштөөсүнө түрткү берүү максатында чакырылган. Ишкананын чарбалык байланыштарына, кирген милдеттердин аткаруусун талап кылуу укугун жана карыздарын белгилеш үчүн, жашы жете элек ээсинин атынан болсо дагы ишкананы жекелештирүү керек. Ошондой эле, ээсиз же жетекчисизкалган коммерциялык мекемелер жөнүндө айтсак болот. Эгерде мындан ары бизнес эмансипацияланган жашы жете электин жетекчилигинин астында өнүгүп өсүп кетсе, бул учурда эмансипация институту өз милдеттин ийгиликтүү түрдө аткарды деп эсептөөгө тийиш.
Эмансипация учурлары жаш өспүрүмдөрдүн никесин каттоодо көбүрөөк кездешет.
Кыргыз Республикасынын Үй-бүлө кодексине ылайык нике курагы он сегиз жаш деп белгиленет. Жүйөлүү себептер болгондо никеге турууну каалаган адамдардын жашаган жери боюнча жергиликтүү өз алдынча башкаруунун аткаруучу-тескөөчү органдары бул адамдардын өтүнүчү боюнча балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмдөрдүн комиссиялык корутундусунун негизинде эркектер жана аялдар үчүн нике курагын бир жылдан ашырбастан төмөндөтүүгө укуктуу.Өзгөчө жагдайлар болуп кош бойлуулук, бала төрөлгөндүгү, тараптардын биринин өмүрүнө түздөн-түз коркунуч туулгандыгы эсептелет.
Эмансипация процедурасын жүргүзүү үчүн негизги документтери болуп төмөндөгүлөр эсептелет:
• Жаш өспүрүмдүн кош бойлуулугу тууралуу тиешелүү врачтын аныктамасы;
• Жашы жете электи аракетке толук жөндөмдүү деп жарыялоо жөнүндө соттун чечиминин көчүрмөсү. Жаш өспүрүмдүн окуган же иштеген жеринен мүнөздөмө;
• Балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу органдын жашы жете электин үй-бүлөсүнүн жашоо шарттары жана материалдык абалы жөнүндө корутундусу;
• Башка документтер (арыздар, макулдуктар ж.б.)
Ырастоочу документтердин бар болгондугун, никеге турууга уруксат берилет деп, толук кепилдик катары эсептөөгө болбойт. Бул жагдай биринчи кезекте “жигиттин” курагы менен байланыштуу. Эгерде сексуалдык акт жаш өспүрүм менен өз ара макулдашуусу менен болсо да, айыпталуучунун кыймыл аракеттине артыкча Кыргыз Республикасынын Жазык кодексинин 164-беренеси менен баа берилет.
Кыргыз Республикасынын Жазык кодексинин 164-беренесине ылайык он сегиз жаш куракка жеткен адам тарабынан билип туруп он алты жашка жете элек менен жасалган жыныстык катнашуусу, бачабаздыгы, лесбияндыгы же сексуалдык мүнөздөгү башка аракеттери кылмыштуу болуп саналат. Жашы жете элек кыздын жана жаш жигитин “сырдашуу” мамилелери эки жактуу чечим менен болгондугуна карабастан, эгерде жаш кыз (18-жаштан ылдый) кош бойлуу болуп калса, анда “жигит” жазык жоопкерчилигинин коркунуч астында болуп калышы мүмкүн.
Кыргыз Республикасынын Жазык кодексинин 164-беренесинде көрсөтүлгөн кылмышты жасаган он сегиз жаш куракка жеткен адам IV-категориядагы эркиндигинен ажыратууга жазаланат, тактап айтканда — жети жыл алты айдан он жылга чейин эркиндигинен ажыратылат.
Жашы жете электердин эмансипациясы закон чыгарууда оор процессинин бири болуп саналат.


Сүрөт Интернет булагынан алынган

Ошол себептен, ар бир адам жаштар менен жыныстык жашоону баштаардын алдында, жыныстык партнёр он алты жашка толгондугун ырастап алыш керек.
Жазык жоопкерчиликке тартылбаш үчүн, жазага тоскоол кылуучу бир катар чараларды жүзөгө ашырууга зарыл. Варианттардын бири — бул кош бойлуу кыздын, келечектеги баланын атасы менен никеге тууру жолу менен эмансипациялоосу.
Мыйзамдын бүт формалдуулугун колдонуу менен гана чоң көйгөйлөрдөн жана жазык иштен алдын ала кутулса болот”,- деп  Талас райондук прокурорунун орун басары Эркин Раев белгилеп кетти

Даярдаган : Мира Сейдикеримова, Кундуз Мырзалиева

“Гендердик теңчиликти жамааттык жалпыга маалымдоо каражаттары аркылуу жайылтуу” боюнча Талас шаарында тегерек стол өткөрүлдү.

Гендердик теңчилик — бактылуу үй-бүлө, өнүккөн коом

SAMSUNG CAMERA PICTURES

18-февраль күнү Талас шаарында “Гендердик теңчиликти жамааттык жалпыга маалымдоо каражаттары аркылуу жайылтуу” долбоорунун координатору Айзада Калканбекова, жамааттык маалымдоо каражаттарынын Ассоциациясынын аткаруучу директору Назира Жусупова “Үй бүлөдөгү зордук-зомбулук менен күрөшүүдө ар бир адамдын катышуусу” аттуу тегерек стол уюштурушту. Тегерек столго Талас облусунун прокуратура, ички иштер бөлүмүнүн кызматкерлери, жергиликтүү өз алдынча башкаруу бийлигинин өкүлдөрү, айылдык кеңештердин депутаттары, жаштар жана аялдар кеңешинин мүчөлөрү, бейөкмөт уюмдардын жетекчилери жана жарандык активисттер катышты.

SAMSUNG CAMERA PICTURES

Тегерек столдун модератору Зарина Туркманова алгачкы сөздү жамааттык маалымдоо каражаттарынын Ассоциациясынын аткаруучу директору Назира Жусуповага жана долбоордун координатору Айзада Калканбековага берди.
— Бул долбоордун мөөнөтү 2 жыл. Максаты жалпыга маалымдоо каражаттары, медиа коомчулук жана бардык кызыктар тараптардын өз ара иш-аракеттери аркылуу гендердик зомбулукту азайтуу жана Кыргызстанда аялдардын арасында алдыңкы үлгүнү жайылтуу. Долбоор БУУнун Демократиялык фонду тарабынан каржыланып, Кыргызстандагы жамааттык ЖМКлардын Ассоциациясы тарабынан ишке ашырылууда. Долбоордун өнөктөшү “Демге-Дем” коомдук фонду,-деди Назира Жусупова.

SAMSUNG CAMERA PICTURES

— Долбоор Кыргызстандын 7 облусундагы эң алыскы, маалымат жетпеген айыл аймактарды камтыйт. Мисалы, Талас облусунан пилоттук эки айыл Нылды жана Бакай-Ата кыштагында, Талас шаарында “Радиомост” жамааттык үналгысында аялдардын катышуусу менен тренингдер, тегерек столдор өткөрүлгөн,- деп белгилеп өттү Айзада Калканбекова.
КР Өкмөтүнүн Талас облусундагы ыйгарым укуктуу өкүлчүлүгүнүн социалдык мониторинг жана өнүгүү бөлүмүнүн адиси Бактыгүл Тагайматова, Талас шаардык мэриясынын социалдык бөлүмүнүн адиси Кадырбек кызы Каныкей жергиликтүү башкаруу бийлиги тарабынан дагы гендердик теңчилик маселесине олуттуу көңүл бурулуп жатканына токтолуп өтүштү.

SAMSUNG CAMERA PICTURES

“Кыргызстанда муундар аралык жана гендердик чектер алкагында коомчулуктардын гендердик зомбулукка каршы күрөшүү” долбоорунун Таластагы координатору Марина Эдигееванын GALS ыкмалары аркылуу үй-бүлөдө гендердик теңчиликти камсыздоо ыкмалары катышуучулардын кызыгуусун жаратты.
Коргоо ордери 3 күндүк мөөнөткө берилгени менен жабырлануучу зомбулук көрсөткөн адам менен бир үйдө жашаганы кооптуулукту жаратып, физикалык зомбулукка туш болгон аялдар психологиялык, сексуалдык зомбулукка да дуушар болушуп, депрессияга батып жатканы коомубуздагы көйгөйлүү маселелердин бири. Тилекке каршы, жабырлануучуларды мындай абалдан алып чыгуу оңой иш эмес, анын үстүнө кесипкөй психологдордун жоктугу жана жабырлангандар убактылуу баш калкалай турган жайдын жоктугу дагы олуттуу маселелердин бири.
Өткөн жылы Талас облусу боюнча 186 үй-бүлөлүк зордук-зомбулук болгону расмий катталган. 135 физикалык, 51 психологиялык зомбулукка дуушар болгондордун 168и аял, 10 жаш өспүрүм, 8 эркек. Ал эми 2018-жылы 235 үй бүлөлүк зордук зомбулукка дуушар болгондор катталып, алардын 199 аял, 28 эркек, 8 жаш өспүрүмдөр болгон, 231 коргоо ордери берилген.
2020-жыл башынан бери 41 үй-бүлөлүк зордук-зомбулук катталып, 41 коргоо ордери берилген.
Тегерек столдун иши жагымдуу нотада жыйынтыкталып, 2019-жылы “Гендер жана Медиа” сынагында мыкты макала жазып, байгеге ээ болгон “Талас байрагы” гезитинин техникалык редактору Суранчы Дүйшөнбаевге, аталган гезиттин Бакай-Ата району боюнча кабарчысы Жоомарт Бейшеналиевге жана “Аялзатын да барктай билсек” видеоматериалы менен сынакка катышкан Салыйка Сарыбаевага дипломдор тапшырылды.

Даярдаган: Мира Сейдикеримова